Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có tổng cộng 224 dự án đầu tư ngoài nhà nước đã được chấp thuận chủ trương hoặc cấp giấy chứng nhận đầu tư, với tổng số vốn đăng ký là 76.767,81 tỷ đồng. Trong đó, 152 dự án đã hoàn thành và đi vào hoạt động (với số vốn 16.160,64 tỷ đồng), đóng góp quan trọng vào ngân sách và giải quyết việc làm tại địa phương. Tiêu biểu như: Dự án Khu dân cư Đô thị mới phía Bắc đường Hoàng Văn Thái - Khe Chít đã hoàn thành hạ tầng kỹ thuật và bàn giao cho chính quyền quản lý, Dự án Chợ Du lịch Mường Thanh hoàn thành đưa vào sử dụng góp phần nâng cao chất lượng, đáp ứng nhu cầu mua bán của người dân...

Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại không ít khó khăn, bất cập. Hiện có 72 dự án đang trong giai đoạn triển khai, chiếm 60.607,17 tỷ đồng (gần 79% tổng vốn đăng ký) đang gặp nhiều rào cản. Qua rà soát, có 16 dự án chậm tiến độ nghiêm trọng, tập trung vào các lĩnh vực: Đô thị (6 dự án), thủy điện (4 dự án), nông nghiệp (3 dự án), công nghiệp - thương mại (3 dự án).

Nguyên nhân chậm tiến độ được xác định là do “nút thắt” bồi thường, giải phóng mặt bằng. Tại các dự án đô thị như Khu dân cư Him Lam 7, Mường Thanh A, hay dự án đầu tư cơ sở hạ tầng khu dân cư hai bên tuyến đường Thanh Minh - Độc Lập (đường vành đai phía Bắc), việc chưa thể bàn giao mặt bằng cho nhà đầu tư đã khiến dự án chậm tiến độ. 

Bên cạnh đó, sự thiếu đồng bộ về hạ tầng cũng là rào cản. Cụ thể, trong lĩnh vực năng lượng, 11 dự án thủy điện chậm tiến độ do hệ thống lưới điện quốc gia 110kV chưa được đầu tư theo quy hoạch khiến các nhà máy dù xây xong vẫn gặp khó khăn trong công tác đấu nối. Đối với các dự án nông nghiệp, đặc biệt là trồng cây mắc ca, khó khăn nằm ở khâu đo đạc quy chủ thủ tục đất đai, sự đồng thuận của người dân và năng lực tài chính hạn chế của một số nhà đầu tư.

Để tháo gỡ khó khăn vướng mắc về thủ tục hành chính, ngày 29/1/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên đã ký Quyết định số 180/QĐ-UBND công bố danh mục 23 thủ tục hành chính thực hiện theo cơ chế “Luồng xanh”. Đây được coi là giải pháp trọng tâm để gỡ vướng cho các dự án ngoài ngân sách, với mục tiêu rút ngắn tối thiểu 60% thời gian giải quyết so với quy định hiện hành. Điển hình như thủ tục chấp thuận nhà đầu tư hoặc điều chỉnh văn bản chấp thuận nhà đầu tư thuộc thẩm quyền UBND tỉnh, trước đây mất 17 ngày, nay chỉ còn 6 ngày (giảm 64,7%). Các thủ tục như: Cấp giấy phép xây dựng mới cho công trình cấp I, II cũng giảm từ 20 ngày xuống còn 8 ngày; thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường cho các dự án quan trọng giảm từ 50 ngày xuống còn 20 ngày.

Ngoài ra, UBND tỉnh Điện Biên cũng kiên quyết xử lý đối với các dự án “treo”, các nhà đầu tư không còn đủ năng lực thực hiện cam kết. Cụ thể, trong năm 2025, hàng loạt quyết định chấm dứt hoạt động và điều chỉnh dự án đã được ban hành như: Dự án mắc ca công nghệ cao tại huyện Mường Nhé, Nậm Pồ, Tủa Chùa và Mường Ảng cũ do không đảm bảo cam kết. Việc xử lý các dự án này nhằm giải phóng quỹ đất và cơ hội đầu tư cho các nhà đầu tư khác có tiềm năng hơn.

Trong thời gian tới, để các dự án ngoài ngân sách sớm hoàn thành và phát huy hiệu quả, tỉnh tập trung triển khai các nhiệm vụ trọng tâm: Chỉ đạo UBND các xã, phường; Ban Quản lý dự án và Phát triển quỹ đất các khu vực khẩn trương thực hiện công tác đền bù, giải phóng mặt bằng để đủ điều kiện đấu giá quyền sử dụng đất theo quy định. Đối với các dự án năng lượng, huy động nguồn lực xã hội hóa để xây dựng trạm biến áp 110kV, tháo gỡ điểm nghẽn cho các cụm thủy điện. Đối với các dự án trồng rừng, trồng mắc ca, đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rõ lợi ích của các dự án liên kết (đặc biệt là mắc ca), giải quyết dứt điểm việc đo đạc, quy chủ đất đai.

Sự kết hợp giữa kiên quyết xử lý sai phạm và cơ chế hỗ trợ “Luồng xanh” thông thoáng đang mở ra một giai đoạn mới cho môi trường đầu tư tại Điện Biên. Khi những rào cản được tháo gỡ, các dự án ngoài ngân sách sẽ trở thành những công trình động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.